Đền Gióng Sóc Sơn không chỉ là một di tích lịch sử quan trọng mà còn là
biểu tượng bất diệt của tinh thần yêu nước và lòng dũng cảm của dân tộc Việt
Nam. Nằm giữa khung cảnh núi non
hùng vĩ, ngôi đền gắn liền với truyền thuyết về Thánh Gióng – vị anh hùng đã cưỡi
ngựa sắt, nhổ tre đánh giặc Ân, bảo vệ bờ cõi nước nhà. Nơi đây còn có rất
nhiều ngôi đền nhỏ với những câu chuyện lịch sử thú vị và hào hùng.
1. Giới thiệu về đền Gióng Sóc Sơn
1.1. Đền Gióng Sóc Sơn ở đâu?
Đền Gióng Sóc Sơn tọa lạc trên núi Vệ Linh (hay còn gọi là núi Sóc), thuộc thôn Phù Linh, xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội.
Đền Gióng Sóc Sơn gắn liền với truyền thuyết Thánh Gióng – vị anh hùng đã đánh đuổi giặc Ân, mang lại sự yên bình cho đất nước. Trong tín ngưỡng dân gian, Thánh Gióng được tôn vinh là một trong “Tứ bất tử”, biểu tượng của tinh thần bất khuất và lòng dũng cảm của người Việt.
Khu di tích lịch sử này được xây dựng từ thời vua Đinh Tiên Hoàng, ban đầu chỉ có một miếu nhỏ thờ Phù Đổng Thiên Vương và chùa Non Nước. Đến thời vua Lê Đại Hành, trong một lần dẫn quân chống giặc Tống, vua đã ghé thăm miếu và làm lễ cầu xin sự phù hộ của Thánh Gióng.
Sau chiến thắng vang dội, để tỏ lòng biết ơn, vua Lê đã cho xây dựng lại miếu thờ Phù Đổng Thiên Vương uy nghi và trang nghiêm hơn. Ngày nay, Đền Gióng Sóc Sơn đã trải qua nhiều lần tu sửa và mở rộng, bao gồm các công trình như Đền Trình, Đền Mẫu, Chùa Đại Bi, Chùa Non Nước, Đền Thượng, cùng với Hòn đá Trồng, Tượng đài Thánh Gióng và các bia đá khắc ghi công lao.

1.2. Đền Gióng Sóc Sơn thờ ai? Lịch sử đền Gióng Sóc Sơn
Theo tương truyền, đền Sóc Sơn Hà Nội là một ngôi miếu nhỏ để thờ tự Đổng Thiên Vương. Khi Lê Hoàn cùng tướng sĩ chống giặc Tống, vua liền làm lễ cầu Thánh Gióng phù hộ.
Khi quân Tống bị thua to, vua Lê Hoàn đã làm lễ tạ ơn, tìm gốc trầm hương để làm tượng và xây dựng đền Sóc Sơn thành một khu đền uy nghi, hoành tráng. Từ đây, đền Gióng Sóc Sơn được mọi người biết đến và là nơi cực kỳ linh thiêng.
2. Đền Gióng Sóc Sơn có gì?
2.1. Khám phá quần thể khu di tích lịch sử Đền Gióng Sóc Sơn.
Đền Gióng Sóc Sơn là một trong những địa điểm di tích lịch sử lâu đời được nhân dân truyền lại . Quần thể di tích này có rất nhiều đền nhỏ khác nhau như:
*Đền Trình: Đền Trình hay còn được biết đến với tên gọi Đền Hạ. Đây là điểm tham quan đầu tiên trong khu di tích đền Gióng Sóc Sơn. Đền Trình là nơi thờ tự thần linh Núi Sóc. Đền xây vào thế kỷ thứ 10, năm 980. Đền Hạ với kiến trúc hình chữ ĐINH, bao gồm Tiền đường và Hậu Cung vô cùng rộng rãi. Tiền đường có 5 gian gồm 1 án thư, 3 tấm bia đá và bộ chấp kích.

( Đền
Trình tại Sóc Sơn )
*
Đền Mẫu (nơi thờ mẹ Thánh Gióng): Tham quan đền Thánh
Gióng Sóc Sơn, bạn sẽ thấy một ngôi đền nhỏ nằm đối diện với chùa Đại Bi. Đây
là Đền Mẫu được xây dựng để thờ mẹ Thánh Gióng. Ngôi đền có diện tích khá nhỏ
nhưng được thiết kế, xây dựng với kiến trúc cầu kỳ, tinh xảo. Ngoài ra, du
khách có thể ghé thăm giếng Mẫu với dòng nước trong lành.
*
Chùa Đại Bi: Khi đã khám phá xong Đền Hạ, các bạn
chỉ cần đi theo gạch men đỏ để tới Đại Bi. Ngôi chùa này là nơi thờ Phật, có cấu
trúc, thiết kế độc đáo cùng rất nhiều câu đối, câu hoành phi được sơn son thếp
vàng. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ bia ca ngợi đạo Phật và là nơi tu hành của sư
Ngô Chân Lưu (933 - 1011) - Việt Nam Tam Triều Quốc Sử. Điều này cũng giúp cho
ngôi chùa trở nên trang nghiêm và có nét riêng hơn.
*
Đền Thượng: Đền Thượng là nơi thờ tự Thánh Gióng
cùng các chư vị Thánh Thần. Du khách sẽ thấy đôi Long Mã, mình ngựa đầu rồng ở
lối vào. Mình ngựa tượng trưng cho Ngựa Thánh Gióng còn đầu rồng ý nghĩa con rồng
cháu tiên. Bên trong đền có nhà Đại Bái, Hậu Cung vơi nhiều lọng tía, lọng
vàng…

2.2. Chiêm ngưỡng tượng đài Thánh Gióng
Khi tham quan đền Gióng Hà Nội, bạn sẽ được chiêm ngưỡng tượng đài Phù Đổng Thiên Vương được đúc bằng đồng nguyên khối, cao 15m, nặng hơn 85 tấn với độ dài tới 16m. Ngoài ra, độ cao của vị trí đặt tượng là khoảng 302m so với mực nước biển. Bức tượng có hình ảnh Thánh Gióng đang cầm tre ngà, thúc ngựa hướng lên trời cao.
Tượng đài được làm bởi Nguyễn Kim Xuân – một nhà điêu khắc nổi tiếng tại Hội Mỹ thuật Hà Nội. Tượng đài Thánh Gióng còn nằm trong di tích Đền Sóc – chùa Non của Học viện Phật giáo. Công trình này cũng trở thành một trong những công trình văn hóa trọng điểm vào năm 2010 nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội.

(Tượng đài Thánh Gióng oai phong, lẫm liệt )
2.3. Vãng cảnh chùa Non Nước
Chùa Non Nước nằm trong quần thể khu di tích Đền Sóc có không gian chính điện rộng lớn, lên tới 260m2, cao 14m. Ngoài ra, chùa Non Nước còn có số cột gỗ lim chính điện nhiều nhất nước ta với 80 cột, đường kính 35cm và chiều dài 14m. Để xây dựng ngôi chùa này, các kỹ sư đã sử dụng 30 tấn đồng đúc tượng Phật, 600m3 gỗ lim và 30m3 đá xanh.
Khi đến với đền Thánh Gióng Sóc Sơn, bạn đừng bỏ qua hoạt động vãng cảnh tại chùa Non Nước. Ngôi chùa này nằm trên độ cao 110m so với mực nước biển và khá gần tượng đài Thánh Gióng, là nơi đặt Phật Tổ Như Lai nặng 30 tấn, cao hơn 8m. Khi tham gia vãng cảnh tại chùa Non Nước, bạn sẽ thấy được không gian vô cùng linh thiêng và trang nghiêm. Đây cũng là một trong những địa điểm tại đền Gióng Sóc Sơn Hà Nội được đông đảo nhân dân ghé thăm.
3. Hội Gióng diễn ra khi nào ?
Lễ hội Đền Gióng Sóc Sơn, diễn ra từ mùng 6 đến mùng 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm đông đảo người dân địa phương cũng như khách thập phương lựa chọn ghé thăm, tham gia vào không khí lễ hội đầu năm nhộn nhịp và linh thiêng.
Lễ hội kéo dài trong 3 ngày với nhiều nghi thức truyền thống. Đặc biệt, vào đêm mùng 5, các làng trong khu vực sẽ dâng lễ vật để mời thần Gióng về, chuẩn bị chu đáo cho lễ Dục Vọng – một nghi thức cầu mong sự ấm no, hạnh phúc cho dân làng.
Ngày chính hội tại Đền Gióng Sóc Sơn diễn ra với lễ dâng hoa tre và nghi thức chém tướng giặc. Hoa tre được làm từ những thanh tre vót nhọn, nhuộm màu rực rỡ, và khi dâng lên, hoa tre sẽ được tung ra để du khách nhặt lấy cầu may cho năm mới. Nghi lễ chém tướng giặc tái hiện cảnh Thánh Gióng dùng tre ngà quật chết Thạch Linh – tướng cầm đầu giặc Ân.
Ngày mùng 7, ngày chính hội, được cho là ngày Thánh Gióng bay về trời, khu di tích Đền Gióng Sóc Sơn trở nên sôi động hơn bao giờ hết với những trò chơi dân gian thú vị, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân .